एस.के.एन. सिंहगड कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंग, कोर्टी-पंढरपूर येथे आधुनिक नियंत्रण प्रणालीवरील आमंत्रित व्याख्यान संपन्न*

 *एस.के.एन. सिंहगड कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंग, कोर्टी-पंढरपूर येथे आधुनिक नियंत्रण प्रणालीवरील आमंत्रित व्याख्यान संपन्न*

दि. ११ फेब्रुवारी २०२६ रोजी एस.के.एन. सिंहगड कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंग, कोर्टी-पंढरपूर येथील इलेक्ट्रॉनिक्स अँड टेलिकम्युनिकेशन अभियांत्रिकी विभागात द्वितीय वर्षाच्या विद्यार्थ्यांसाठी “आधुनिक नियंत्रण प्रणालीची मूलतत्त्वे : स्थिती-अवकाश (स्टेट-स्पेस) दृष्टिकोन” या विषयावर आमंत्रित व्याख्यानाचे यशस्वी आयोजन करण्यात आले. हा कार्यक्रम विभागीय विद्यार्थी संघटना ETELSA यांच्या संयुक्त विद्यमाने पार पडला.

कार्यक्रमाचे आयोजन समन्वयक प्रा. अंजली पिसे यांनी केले. विभागप्रमुख डॉ. अल्ताफ मुलाणी तसेच महाविद्यालयाचे प्राचार्य डॉ. कैलाश जे. करांडे यांच्या मार्गदर्शनाखाली कार्यक्रम उत्साहात संपन्न झाला. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन कु. अस्मिता चव्हाण यांनी केले. या व्याख्यानासाठी वालचंद कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंग, सांगली येथील प्रख्यात तज्ज्ञ वक्त्या डॉ. अदिती कर्वेकर यांना प्रमुख वक्त्या म्हणून आमंत्रित करण्यात आले होते.

या व्याख्यानाचा मुख्य उद्देश विद्यार्थ्यांना आधुनिक नियंत्रण प्रणालींच्या मूलभूत संकल्पनांची ओळख करून देणे आणि विशेषतः स्टेट-स्पेस पद्धतीचे महत्त्व समजावून सांगणे हा होता. पारंपरिक नियंत्रण पद्धतींच्या मर्यादा स्पष्ट करत आधुनिक नियंत्रण तंत्रज्ञानातील प्रगत दृष्टिकोन कसा विकसित झाला, याचा सुसंगत आढावा सत्रात देण्यात आला.

डॉ. अदिती कर्वेकर यांनी स्टेट व्हेरिएबल्स, स्टेट-स्पेस प्रतिनिधित्व आणि स्टेट-स्पेस मॉडेल्सची सविस्तर माहिती दिली. त्यांनी स्पष्ट केले की, स्टेट-स्पेस मॉडेल हे गतिमान प्रणालींचे गणिती रूप असून ते साधारणपणे स्टेट इक्वेशन्स आणि आउटपुट इक्वेशन्सच्या स्वरूपात मांडले जाते. या मॉडेलमध्ये प्रणालीची अंतर्गत स्थिती, इनपुट, आउटपुट आणि त्यांच्यातील परस्परसंबंध मॅट्रिक्स स्वरूपात दर्शवले जातात.

विद्युत, इलेक्ट्रॉनिक तसेच इलेक्ट्रोमेकॅनिकल प्रणालींसाठी स्टेट-स्पेस मॉडेल्स कसे तयार करावेत, हे त्यांनी सोप्या उदाहरणांद्वारे स्पष्ट केले. प्रणालीचे मॉडेलिंग करताना डिफरेंशियल समीकरणांपासून स्टेट-स्पेस समीकरणांपर्यंतचा प्रवास विद्यार्थ्यांना समजावून सांगण्यात आला. तसेच कंट्रोलॅबिलिटी आणि ऑब्झर्व्हॅबिलिटी यांसारख्या महत्त्वाच्या गुणधर्मांची प्राथमिक ओळख करून देत, प्रणालीचे वर्तन विश्लेषित करण्यासाठी या संकल्पना किती आवश्यक आहेत हे स्पष्ट करण्यात आले.

या सत्रामुळे विद्यार्थ्यांना आधुनिक नियंत्रण सिद्धांताची आवश्यकता आणि त्याची व्याप्ती याची स्पष्ट जाणीव झाली. स्टेट-स्पेस पद्धतीच्या साहाय्याने विविध गतिमान प्रणालींचे मॉडेलिंग, विश्लेषण आणि डिझाइन कसे करता येते याबाबत त्यांना मूलभूत ज्ञान प्राप्त झाले. कम्युनिकेशन सिस्टिम्स, रोबोटिक्स, ऑटोमेशन आणि सिग्नल प्रोसेसिंग यांसारख्या क्षेत्रांतील प्रत्यक्ष अनुप्रयोगांमध्ये या पद्धतीचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले.

हे व्याख्यान विद्यार्थ्यांसाठी अत्यंत उपयुक्त ठरले असून पुढील प्रगत नियंत्रण प्रणाली अभ्यासक्रम तसेच आंतरशाखीय संशोधन क्षेत्रांसाठी ते मार्गदर्शक ठरले. कार्यक्रमाच्या शेवटी विद्यार्थ्यांनी वक्त्यांचे मनःपूर्वक आभार मानले आणि भविष्यातही अशा ज्ञानवर्धक सत्रांचे आयोजन व्हावे, अशी अपेक्षा व्यक्त केली.